گلستان در گلستان

مروری کوتاه بر کارنامه فرهنگی یوسف قوجق

کامران شرفشاهی

خبرگزاری فارس؛ گروه ادبیات انقلاب اسلامی: یوسف قوجق برای آنان که در قلمرو پهناور فرهنگ تنفس می کنند، نامی آشناست و بدون هیچ گونه مبالغه تلاش های ارزنده ی او در حوزه های گوناگون ستودنی و تحسین برانگیز است.

قوجق متولد روستای «اوخلی بالا» از توابع «رامیان» استان گلستان است و تاکنون با همت مثال زدنی خویش، راه بسیار دراز و پر پیچ و خمی را طی کرده است که همین نکته می تواند برای جوانانی که در اطراف و اکناف این سرزمین زندگی می کنند الگویی باشد امید بخش و سرشار از شور و معنی و حرکت.

بررسی کارنامه فرهنگی قوجق نیازمند زمانی بس فراخ است و این نیاز به سبب تلاش چشمگیر و حضور موثر او در زمینه های مختلفی است که معمولا کمتر در یک شخص جمع می شود. لذا از این منظر او را می توان در شمار چهره های استثنایی فرهنگ کشورمان به شمار آورد که علاوه بر آن که نویسنده کودک و نوجوان است برای بزرگسالان نیز قلم زده، و در کنار نویسندگی از پژوهش نیز غفلت نورزیده، و در کنار تحصیل به امور اجرایی فرهنگی نیز پرداخته و سال ها نیز به عنوان روزنامه نگار در این عرصه خوش درخشیده و با دیگر رسانه ها نیز ارتباطی پویا داشته و...

قوجق نویسندگی را از دهه ی شصت به طور جدی آغاز کرده است و در نیمه همین دهه با انتشار داستانی در هفته نامه «کیهان بچه ها» به جرگه نویسندگان پیوسته است و از این پس شاهد انتشار آثار متعدد و در کنار آن فعالیت های ارزشمند او بودیم.

انتشار نخستین مجموعه داستان او با عنوان «کجاوه» در آغاز دهه ی هفتاد، مقدمه ای بود برای نگارش و انتشار چندین مجموعه داستان و نیز آثار دیگری در زمینه ادبیات داستانی در حوزه کودک و نوجوان، همچنین انتشار نشریه «یا پراق» به معنای برگ برای ترکمانان از دیگر فعالیت های است که همچنان تداوم دارد.

از دیگر فرازهای زندگی این نویسنده ترکمن، عشق و علاقه ی راستین او به سرزمین ایران است که جلوه ای از این تعهد را می توان در رمان «نبرد در قلعه گوک تپه» به نظاره نشست. این رمان که در سال 1376 منتشر شد روایت مبارز «زنان و مردان ترکمن» در دفاع از کیان ایران عزیز در مقابل هجوم سپاهیان تزار روسیه در سال 1881 میلادی است.

قوجق ستایشگر حماسه است و در آثار ارزنده دیگری نیز حماسه جاودان هشت سال دفاع مقدس را راوی بوده است که مجموعه داستان های «پرنده ها دوباره اوج می گیرند» 1373 و «هدیه ام آشیانه پرنده است» 1375 بیانگر جلوه ای از احساس ناب و زلال اوست. و اما یکی دیگر از خدمات قوجق که به راستی جای تمجید فراوان دارد، تلاش مجدانه و آرمان گرانه او در معرفی فرهنگ و ادبیات ترکمن است که به حق در شمار فعالیت های موثر و سودمند در زمینه درک و تقریب فرهنگی قابل تقدیر است.

نگارش چندین کتاب درباره آداب و رسوم، معرفی مشاهیر ادبیات ترکمن همانند مختومقلی فراغی، و همچنین دیگر ویژگی های فرهنگ ترکمن، در کنار فعالیت های اجرایی در ایران و ترکمنستان، موجب شده است تا در عرصه ی «مردم شناسی» نیز نام این نویسنده در کنار چهره های ماندگار ثبت گردد و لذا قوجق گلستانی است برخاسته از استان گلستان که امید است هر لحظه گلی به این گلستان دلپذیر افزوده گردد.

یوسف قوجق:من بین مردمی بزرگ شدم که غیرتمندند!

فريده ستايشگر

روزنامه خراسان/مورخ دوشنبه 1394/05/19 شماره انتشار 19040

حرف زدن با «يوسف قوجق» بهانه نمي خواهد، آنقدر آرام و خونگرم و البته آگاه به مسائل اطراف خود است که اگر ساعت ها هم کنارش بنشيني از مصاحبت با او خسته نمي شوي. سال ها کار در حوزه ادب داستاني و نوشتن حدود ۳۰ کتاب در اين حوزه که اغلب آنها در جشنواره هاي ملي مورد تقدير قرار گرفته اند، «قوجق» را تبديل به يکي از شناخته شده ترين نويسندگان کشور کرده است. وي از ترکمن  هاي گلستان است که در روستاي اوخلي بالا از توابع راميان به دنيا آمده و سال هاست که ساکن تهران است، اما دوري مسافت موجب نشده که «قوجق» از فضاي استان و به ويژه ترکمن صحرا جدا شود، ترکمن صحرايي که مردمانش سلحشور و غيرتمند و زندگي شان سراسر روايت و داستان است و اين ويژگي ها به خوبي در آثار اين نويسنده به چشم مي خورد، به بياني ديگر «قوجق» را بايد يکي از بومي نويسان موفق برشمرد. وي از معدود نويسندگاني است که هم در حوزه کودک و نوجوان و هم بزرگسال، هم در حوزه ادب پايداري و انقلاب اسلامي آثار موفقي همچون کجاوه، نبرد در قلعه گوگ تپه، نردباني رو به آسمان، لحظه ها جا مي مانند و اخيراً کتاب ” وقت جنگ، دوتارت را کوک کن” از او به چاپ رسيده است. به پاس سال ها تلاش براي معرفي قوم ترکمن و خلق آثار ماندگار در حوزه ادبيات داستاني، اوايل مردادماه امسال در برنامه عصرانه ادبي فارس از اين نويسنده گلستاني تجليل به عمل آمد. بخشي از گفتگوي ما با يوسف «قوجق» را مي خوانيد.

خيلي ها معتقدند آثارتان رنگ قوميت دارد، نظر خودتان چيست؟

من بين مردمي بزرگ شدم که سلحشور و غيرتمندند، گذشته  شان سرشار از افتخار و زندگي  شان پر از روايت و داستان است. مهمان را بسيار عزيز مي  دارند و به دنبال تجمل دنيوي اصلاً نيستند، دلي صحرايي و بي  تکلف دارند. من بومي  نويس هستم. از چيزي مي نويسم که تجربه  اش کرده  ام و به آن عشق مي  ورزم. زندگي مردم ترکمن، دفاع مقدس و انقلاب اسلامي موضوعاتي هستند که در داستان  هايم به آن  ها پرداخته  ام.

نخستين مجموعه داستاني تان چه سالي چاپ شد؟

نام نخستين کتابم «کجاوه» (مجموعه داستان) بود که سال ۷۱ از انتشارات برگ چاپ شد و تازه  ترين کتابم «وقت جنگ، دوتارت را کوک کن» است که چند ماه پيش دفتر نشر فرهنگ اسلامي منتشر کرد.

اغلب افراد در گلستان نام «يوسف قوجق» را به رمان «لحظه ها جا مي مانند» مي شناسند، چرا به سراغ ۵ آذر رفتيد؟

موضوع مهمي همچون واقعه ۵ آذر گرگان، موضوعي نيست که بشود به راحتي درباره آن نوشت. يک ضرورت مرا به اين کار کشاند. متاسفانه خيلي از مردم به ويژه جوانان هيچ اطلاعي از واقعه ندارند و تنها چيزي که مي شناسند، نام بيمارستان و بلواري بود که نام ۵ آذر را دارد. اين يعني فاجعه! معتقدم براي آشنايي نسل جوان با اين واقعه مهم تاريخي، نوشتن و خواندن کتاب  هاي صرفاً تاريخي، هيچ جذابيتي براي مخاطبين بزرگسال ندارد، چه برسد به نوجوانان و جوانان. تجربه نشان داده که در اين گونه مواقع، استفاده از زبان و قالب ادب و هنر، هميشه راهگشاست.

اين کتاب عليرغم دريافت جايزه هاي متعدد از جمله جايزه کتاب فصل وزارت فرهنگ و ارشاد و قلم زرين در گلستان جنجال هاي زيادي به وجود آورد، دليلش چيست؟

وقتي هر کس با هر تخصصي به خودش اجازه مي دهد که درباره اثر داستاني اظهارنظر کند، نتيجه  اش همين مي شود. مثل اين مي  ماند که يک مورخ (که حوزه کارش تاريخ است) از حافظ ايراد بگيرد که چرا سمرقند و بخارا را به يک خال هندوي ترک شيرازي بخشيده است! يا يک کسي که اصلاً جنس ادبيات را نمي  شناسد و نمي  داند که اغراق و تشبيه و صور خيال لازمه ادبيات است. در گرگان، هجمه  هاي ناجوانمردانه زيادي به من و رُمانم شد اما معيار ارزيابي يک اثر داستاني، نظر متخصصين حوزه ادبيات داستاني است که بحمدا… تاکنون به خاطر همين در بسياري از جشنواره  هاي معتبر ادبي کشور تقدير شده است.

جايگاه ادبيات داستاني استان را چگونه ارزيابي مي کنيد؟

به طور کلي دو جريان کلي در ادبيات داستاني استان قابل اشاره است. يکي از اين جريان  ها، نسل نويسندگان متقدمي است که نوشتن را از پيش از انقلاب آغاز کرده و کماکان مي نويسند که معروف  ترين آنها حسين ميرکاظمي است. گروه ديگر نويسندگاني هستند که کار خود را پس از انقلاب آغاز کردند و رفته رفته به موضوعات و مضامين متفاوتي غير از جنگ نيز پرداختند. بديهي است که هر کدام از اين گروه  ها به ويژه نويسندگان متقدم پيش از انقلاب و نويسندگان چند دهه اخير، در درون خود نيز از تنوع و تفاوت هاي فرمي و محتوايي برخوردارند و همين نيز باعث شده تا به اين نظر برسيم که استان به لحاظ وضعيت ادبيات داستاني در حال حاضر وضعيت نسبتاً خوبي دارد. از نويسندگان مهم استان که مربوط به اين چند دهه مي  شوند و در سطح کشور خوش هم درخشيده  اند، مي  توان به کساني نظير ابراهيم حسن  بيگي، داريوش عابدي و برخي ديگر اشاره کرد.

ترانه‌ای برای دختران دشت

کجاوه(چند داستان از ترکمن صحرا) / یوسف قوجق / انتشارات سوره مهر

سعیده علیپور

منبع: لوح/ پایگاه هنر و ادب فارسی

«شتر سفید کجاوه‌ام را می‌برد
شیر سفیدش به زمین می‌ریزد
و مادرم که شیرین‌تر از شیر است
دور می‌شود رفته رفته»( بخشی از ترانه لاله)
«لاله، ترانه‌ای است که نوعروسان ترکمن در طول سالیان سروده‌اند. لاله، دختری است که بنا به تعصبات قبیله‌ای به مکانی دور شوهر می‌کند و در فراق یاران و ایل خود می‌نالد.» نویسنده‌ی مجموعه داستان کجاوه کتابش را با این مقدمه آغاز می‌کند تا نمایی کلی از حال و هوای قصه‌هایش را برای خوانندگان ترسیم کند.
مجموعه داستان «کجاوه» شامل چهار قصه با نام‌های «کجاوه»، «دوتار»، «نی‌سواران» و «چاپار» است. همگی این داستان‌ها حال و هوای مردمان ترکمن صحرا و واقعیت‌های زندگی‌شان را به خوبی روایت می‌کند. به همین دلیل مجموعه داستان «کجاوه» را می‌توان در زمره‌ی ادبیات اقلیمی قرار داد. ادبیاتی که زائیده‌‌ی شرایط اقلیمی و جغرافیایی است.
کجاوه نخستین قصه‌ی این مجموعه که عنوان کتاب نیز برگرفته از آن است، ترانه فراق و دوری دختری به نام «مارال» است که پدرش او را به مردی از آبادی دیگر شوهر می‌دهد. «مرگن» برادر بزرگ «مارال» نمی‌خواهد از خواهرش دور شود... اما تعصبات قومی هیچ‌گاه توجهی به این علایق انسانی ندارد. در بخشی از قصه «کجاوه» که عنوان این مجموعه هم هست آمده: «گوش‌های مرگن جز ناله‌های شتر و ناله‌های خودش، چیز دیگری نمی‌شنید. همهمه‌‌ی دیگری بین جمعیت پیچید. همه با تعجب به هم نگاه می‌کردند. گریه‌های مرگن و رفتارش، قبول نکردن روسری و... این‌ها هیچ کدام از رسوم عروسی نبود.
پیرمرد سعی کرد افسار را از دست مرگن دربیاورد. همهمه‌ بین مردم، داشت بیشتر و بیشتر می‌شد. ناگهان صدای خشنی همهمه را خواباند:
- آهای مرگن! چکار می‌کنی؟ ول کن افسار کجاوه را!»
شاید بتوان گفت «کجاوه» ترجمه‌ی داستانی از ترانه‌ی محلی مردمان ترکمن است. در این قصه نویسنده با اشاره‌ی داستانی به برخی تعصبات و رسوم محلی در ترکمن صحرا، آن رسوم را به چالش می‌کشد. در بخش دیگری از این قصه آمده است:
«پدرش بود؛ اما دیگر برای مرگن فرقی نداشت که او چه کسی هست و چه می‌خواهد. این بار فریاد کشید: «خواهر... خواهرم...!» و باز تکرار کرد و نالید و گریه کرد. پدرش جمعیت را کنار زد و به طرف کجاوه دوید. کلاه پوستی بزرگش را در آورده بود و پیشانی به عرق نشسته‌اش، زیر نور آفتاب می‌درخشید. از عصبانیت، رگ‌های پیشانی‌اش هم ورم کرده بود. سریع به دست‌های مرگن چسبید و با دست دیگرش افسار را کشید. افسار از دست‌های مرگن لغزید و دست‌هایش را سوزاند. پدر به این هم راضی نشد. با خشم، مرگن را به عقب هل داد و روسری را هم به سویش پرت کرد. مرگن روی خاک‌ها افتاد و چند بار غلتید. در حالی که اشک می‌ریخت، همانجا نشست و به کجاوه چشم دوخت. کجاوه مارال حرکت کرده بود و اسب‌ها همراهی‌اش می‌کردند. از آلاچیق‌های آبادی که گذشتند، مرگن پشت سرشان دوید. بچه‌های آبادی، هر کدام از گوشه‌ای بیرون آمدندو با خشم به طرف کاروان کجاوه و اسب‌سوراها سنگ انداختند.»
این مجموعه داستان که نخستین بار در سال 71 منتشر شده بود امسال دوباره از سوی انتشارات سوره مهر منتشر شده است. این اثر به مانند بیش‌تر آثار نویسنده، ترکیبی از واقعیت‌ها و افسانه‌های قوم ترکمن است و خواننده را با حال و هوای زندگی این قوم ساکن در شمال ایران آشنا می‌کند.
در قصه‌ی دوم این مجموعه با نام «دوتار» یوسف قوچق، روایت‌گر ماجرای پسرکی است که بعد از مرگ مادربزرگش تنهاست و در این تنهایی به ساز روی می‌آورد. در بخشی از داستان دوتار می خوانیم: «امروز صبح درست و حسابی نتوانسته بود صبحانه‌اش را بخورد. پدرش مثل همیشه، داد و فریاد کرده بود که گاوها را به مرتع ببرد. سرش نعره کشیده بود. این کار همیشگی‌اش بود. به یاد مادر بزرگ افتاد. اگر مادر بزرگ زنده بود، حتما او را دلداری می‌داد. برایش داستانی تعریف می‌کرد و آرامش می‌کرد. به سختی لقمه نان را قورت ‌داد. متوجه گوساله شان شد. از گله عقب مانده بود. رو به جلو کرد. داد زد: هی! صبر کنین، کمی یواش تر!»
در این قصه نویسنده به دوتار - یکی دیگر از عناصر سنتی زندگی مردمان ترکمن صحرا - می‌پردازد، با این تفاوت که این بار دو تار، نجات بخش پسرک از تنهایی است. پسرکی که گویی نماینده‌ی مردمان تنهای ترکمن است.

زندگی و فعالیت ادبی «یوسف قوجق»

یوسف قوجُق (داستان نویس)

در اول خرداد 1347 در روستايی به نام «اوخلي‌بالا» (از توابع شهر رامیان استان گلستان) به دنیا آمد. تحصيلات ابتدايی را در زادگاهش و راهنمايی و متوسطه را در شهر گنبد کاووس سپری کرد. در سال 1365 برای ادامه تحصیل به تهران رفت و لیسانس ادبيات فارسی و فوق‌لیسانس مردم‌شناسی را به پایان رسانید.

داستان‌نویسی را از اواسط دهة 70 با چاپ داستان‌هایی در کیهان‌بچه‌ها، سورة نوجوانان، نهال انقلاب، امید آینده و آینده‌سازان آغاز کرد و نخستین مجموعه داستانش با عنوان «کجاوه»، در سال 1370 از سورة مهر منتشر شد.

کارشناس ادبی مديريت انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، دبيری بخش داستان در برخی نشریات کودک و نوجوان، دبیری جشنواره قلم زرین، داوری بخش داستان در بسیاری از جشنواره‌های ادبی (ازجمله رشد، کتاب سال دفاع مقدس، شهید اندرزگو، داستان انقلاب و...)، همکاری ادبی با راديو سراسری، ، کارشناس داستان برخی ناشران و... از مهمترین فعاليت‌های وی در طول اين سال‌هاست.

از سال 1371 لغايت 1373 به عنوان مسئول بخش داستان در مجله «اميد آينده» و «آينده‌سازان» (ارگان اتحاديه انجمن اسلامی دانش‌آموزان) فعاليت کرد. در سال 1372 در مديريت انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به عنوان کارشناس فرهنگی مشغول به کار شد. در سال‌های 1373 لغايت 1374 به عنوان مديرداخلی نشريه گلبانگ و پويش فعاليت کرد. در سال 1375 مدير اجرايی جشنواره انتخاب کتاب سال کانون و داور مقدماتی آن جشنواره شد. در سال 1376 به خاطر نياز سفارت ايران در ترکمنستان به نيروی متخصص فرهنگی و بومی ايرانی، به عنوان مترجم به ترکمنستان رفت در سفارت کشورمان در ترکمنستان فعالیت کرده و با ترجمة برخی آثار ادبیات داستانی معاصر ایران در مطبوعات آن کشور، نقش مهمی در معرفی آثار برتر ادبیات معاصر در کشور همجوار (ترکمنستان) داشته است. کشوری که مردم و اهالی قلم آنجا تا آن سال از ادبیات معاصر ایران، تنها رمان ترجمه شده به زبان روسی «تهران مخوف» مشفق کاظمی را می‌شناختند و با دیگر آثار ادبی معاصر ایران، هیچ آشنایی نداشتند.

قوجق در همان سالهای فعالیت خود به عنوان مترجم در سفارت کشورمان در عشق‌آباد، از آثار برتر و شناخته شده نویسندگان معاصر کتابها و داستانهایی را منتشر کرد که از آن جمله می‌توان به کارهایی برجسته از محمدرضاسرشار، نقی سلیمانی، رسول پرویزی، جمالزاه، صادق هدایت، هوشنگ گلشیری و برخی دیگر از نویسندگان صاحب نام در ادبیات داستانی اشاره کرد و در انتخاب و ترجمه این آثار، سعی نمود به مردم و نویسندگان آن کشور، تصویری منصفانه از ادبیات ایران را نشان دهد.

وی در همان سالها، سفرهای دوجانبه ادبی را در چند دوره، بین نویسندگان ایران و ترکمنستان مدیریت و اجرا کرد که برای آشنایی نویسندگان دو کشور ایران و ترکمنستان، بسیار مهم و موثر بود.

وی تاکنون بیش از سی اثر در دو حوزه بزرگسالان و کودکان و نوجوانان نوشته است. اصالتاً از قوم ترکمن است و به همین دلیل، در اکثر آثار این داستان‌نویس، تاریخ، فرهنگ و باورهای قوم ترکمن حضوری پُررنگ دارند. تاکنون سه کتاب از وی، به زبان‌های خارجی منتشر شده و درونمایه اغلب آثار داستانی وی ـ که غالباً فضایی بومی دارند ـ دفاع مقدس، انقلاب اسلامی، موضوعات تاریخی، مشکلات نوجوانان و مسایل فرهنگی و اجتماعی جامعه است.

داستان نويسي را از سال 1365 آغاز کرد. نخستين داستانش در باره‌ي رفاقت اسب با يک نوجوان ترکمن بود. رابطه‌اي که منجر به شکست خان و زورگويي‌هايش مي‌شود. آن داستان با عنوان «چاپار» در سال 1368 در مجله‌ي کيهان بچه‌ها چاپ شد. در سال 1370 داستان «کجاوه» را نوشت در باره‌ي دختري ترکمن که از ابتدا تا انتهاي داستان، هيچ نمي‌گويد و خنده‌هاي مرداني را که دارند در باره‌ي او تصميم مي‌گيرند، در تار و پود قالي گره مي‌زند و با شانه‌ي قاليبافي، بر روي آنها مي‌کوبد و فکر مي‌کند همه‌ي آن خنده‌ها را خفه کرده. «کجاوه» که در آن سال‌ها در مجله‌ی سوره چاپ شد، بعدها نام نخستين مجموعه داستانم شد که در سال 1371 از انتشارات برگ منتشر گرديد.

در رمان «نبرد در قلعه‌ي گوک تپه» ـ که در سال 1376 از حوزه‌ي هنري چاپ شد و در سال 1377 از سوی جشنواره انتخاب کتاب سال شهيد غنی‌پور برگزيده شد ـ نبرد زنان و مرداني از ترکمن را به تصوير کشيد که براي دفاع از کيان ايران زمين، در سال 1881 ميلادي مردانه در مقابل روس‌هاي تزاري جنگيدند و حماسه آفريدند ولي به خاطر عدم کمک قشون قاجار، شکست خوردند. شکستی که با امضاي قراردادي ننگين به نام قرارداد آخال، شمال کشور به عنوان بخشي از امپراطوري روسيه، جدا شد.

در کتاب «پرنده‌ها دوباره اوج مي‌گيرند» (مجموعه داستان) که در سال 1373 از حوزه‌ي هنري و کتاب «هديه‌ام آشيانه‌ي پرنده است» (مجموعه داستان) که در سال 1375 از انتشارات پيدايش چاپ شد، از منظر نويسنده‌اي از قوم ترکمن در خصوص انسان و مقاومت، به موضوع جنگ تحميلي پرداخت. داستان بلند «مردان فردا» نیز کتابی است با موضوع حضور قوم ترکمن در موضوع دفاع مقدس که در سال 1389 از کانون پرورش فکری منتشر شد.

در کتاب «بادبادک‌ها در شهر» (مجموعه داستان) که در سال 1380 از کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان چاپ شد، تلاش کرد تا گوشه‌اي از نقش روستانشينان ترکمن در پديد آمدن انقلاب اسلامي را نشان بدهد.

«چوبدست» (مجموعه داستان) عنوان کتابی است که برای مخاطب بزرگسال نوشت که در سال 1388 از سوی انتشارات تکا چاپ و منتشر شده است.

«ياد يوسف» که زندگينامه‌ی داستانی شهيد کامبيز (يوسف) ملک‌شامران (نويسنده‌ی ادبيات کودکان و نوجوانان) است، که در سال 1389 به قلم او از کانون پرورش فکری چاپ و منتشر شد. داستان بلند «اسب پرنده» و رمان «لالو» نیز در سال 1389 به قلم او از کانون پرورش فکری چاپ و منتشر شدند.

«دنياي زيباي بچه‌ها» نخستين کار او در ترجمه‌ي شعرهاي همرا شيروف شاعري ترکمنستاني است که در سال 1376 از سوي حوزه‌ي هنري چاپ شد.

«19 افسانه از آسياي ميانه» ، «هفت برادر و يک خواهر» از ديگر آثار ترجمه‌‌ای از زبان ترکمني به فارسي است که در سال‌هاي 1379-1375 از سوي انتشارات قدياني چاپ شد.

«فهرست توصيفي نسخ خطي فارسي کتابخانه ملي عشق آباد» که در سال 1380 مشترکاً از سوي مرکز اسناد و تاريخ ديپلماسي وزارت امور خارجه و کتابخانه‌ي بزرگ حضرت آيت‌ا... مرعشي نجفي (ره) چاپ شد، کتابي است که در حوزه‌ي تحقيقات ادبي تأليف نموده‌است.

رمان «وقت جنگ، دوتارت را کوک کن» از انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی در سال 1398 یکی از بهترین رمانهای اوست که چندین بار از سوی برخی منتقدین مشهور ادبی مورد توجه قرار گرفته است.

برخی از جوایز:

ـ نبرد در قلعه گوک‌تپه (رمان)/ انتشارات حوزه هنری/ تقدیر در جشنواره انتخاب کتاب سال شهيد غنی‌پور (1377)

ـ مردان فردا (داستان بلند)/ از انتشارات کانون پرورش فکری/ تقدير در بخش ويژه، نخستين جشنواره ملی انتخاب کتاب سال کودک و نوجوان (1390)

ـ دو کتاب «لالو» و «مردان فردا»/ راه يافته به مرحلة نهايی داوری بيست و نهمين دوره جايزه کتاب سال جمهوری اسلامی در زيرگروه داستان تأليفی بخش کودک و نوجوان (1390)

ـ «ياد يوسف» زندگينامه‌ی داستانی شهيد کامبيز (يوسف) ملک‌شامران / تقدير در پانزدهمين جشنواره‌ انتخاب كتاب سال دفاع‌مقدس در سال 1390

ـ لحظه‌ها جا می‌مانند/ انتشارات شهرستان ادب در موضوع انقلاب اسلامی/ تقدیر در پنجمین دوره‌ جشنواره‌ داستان انقلاب (سال ۱۳۹۱)، تقدیر در بیست‌وششمین دوره جایزه‌ی کتاب فصل (سال ۱۳۹۲) تقدیر در دوازدهمین دوره جشنواره قلم زرین (سال ۱۳۹۳)

ـ نردبانی رو به آسمان / رمان نوجوان/ ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان/ تقدیر در سیزدهمین جشنواره کتابهای رشد (1395)

ـ تاریخ با طعم زغال اخته / منتشر شده از سوره مهر در سال 1397/ رمان برگزیده در هجدهمین جشنواره قلم زرین (1398).

شرح حال یوسف قوجُق

یوسف قوجُق (داستان نویس)

در اول خرداد 1347 در روستايی به نام «اوخلي‌بالا» (از توابع شهر رامیان استان گلستان) به دنیا آمد. تحصيلات ابتدايی را در زادگاهش و راهنمايی و متوسطه را در شهر گنبد کاووس سپری کرد. در سال 1365 برای ادامه تحصیل به تهران رفت و لیسانس ادبيات فارسی و فوق‌لیسانس مردم‌شناسی را به پایان رسانید.

داستان‌نویسی را از اواسط دهة 70 با چاپ داستان‌هایی در کیهان‌بچه‌ها، سورة نوجوانان، نهال انقلاب، امید آینده و آینده‌سازان آغاز کرد و نخستین مجموعه داستانش با عنوان «کجاوه»، در سال 1370 از سورة مهر منتشر شد.

کارشناس ادبی مديريت انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، دبيری بخش داستان در برخی نشریات کودک و نوجوان، دبیری جشنواره قلم زرین، داوری بخش داستان در بسیاری از جشنواره‌های ادبی (ازجمله رشد، کتاب سال دفاع مقدس، شهید اندرزگو، داستان انقلاب و...)، همکاری ادبی با راديو سراسری، ، کارشناس داستان برخی ناشران و... از مهمترین فعاليت‌های وی در طول اين سال‌هاست.

از سال 1371 لغايت 1373 به عنوان مسئول بخش داستان در مجله «اميد آينده» و «آينده‌سازان» (ارگان اتحاديه انجمن اسلامی دانش‌آموزان) فعاليت کرد. در سال 1372 در مديريت انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به عنوان کارشناس فرهنگی مشغول به کار شد. در سال‌های 1373 لغايت 1374 به عنوان مديرداخلی نشريه گلبانگ و پويش فعاليت کرد. در سال 1375 مدير اجرايی جشنواره انتخاب کتاب سال کانون و داور مقدماتی آن جشنواره شد. در سال 1376 به خاطر نياز سفارت ايران در ترکمنستان به نيروی متخصص فرهنگی و بومی ايرانی، به عنوان مترجم به ترکمنستان رفت در سفارت کشورمان در ترکمنستان فعالیت کرده و با ترجمة برخی آثار ادبیات داستانی معاصر ایران در مطبوعات آن کشور، نقش مهمی در معرفی آثار برتر ادبیات معاصر در کشور همجوار (ترکمنستان) داشته است. کشوری که مردم و اهالی قلم آنجا تا آن سال از ادبیات معاصر ایران، تنها رمان ترجمه شده به زبان روسی «تهران مخوف» مشفق کاظمی را می‌شناختند و با دیگر آثار ادبی معاصر ایران، هیچ آشنایی نداشتند. قوجق در همان سالهای فعالیت خود به عنوان مترجم در سفارت کشورمان در عشق‌آباد، از آثار برتر و شناخته شده نویسندگان معاصر کتابها و داستانهایی را منتشر کرد که از آن جمله می‌توان به کارهایی برجسته از محمدرضاسرشار، نقی سلیمانی، رسول پرویزی، جمالزاه، صادق هدایت، هوشنگ گلشیری و برخی دیگر از نویسندگان صاحب نام در ادبیات داستانی اشاره کرد و در انتخاب و ترجمه این آثار، سعی نمود به مردم و نویسندگان آن کشور، تصویری منصفانه از ادبیات ایران را نشان دهد.

وی در همان سالها، سفرهای دوجانبه ادبی را در چند دوره، بین نویسندگان ایران و ترکمنستان مدیریت و اجرا کرد که برای آشنایی نویسندگان دو کشور ایران و ترکمنستان، بسیار مهم و موثر بود.

وی تاکنون بیش از سی اثر در دو حوزه بزرگسالان و کودکان و نوجوانان نوشته است. اصالتاً از قوم ترکمن است و به همین دلیل، در اکثر آثار این داستان‌نویس، تاریخ، فرهنگ و باورهای قوم ترکمن حضوری پُررنگ دارند. تاکنون سه کتاب از وی، به زبان‌های خارجی منتشر شده و درونمایه اغلب آثار داستانی وی ـ که غالباً فضایی بومی دارند ـ دفاع مقدس، انقلاب اسلامی، موضوعات تاریخی، مشکلات نوجوانان و مسایل فرهنگی و اجتماعی جامعه است.

داستان نويسي را از سال 1365 آغاز کرد. نخستين داستانش در باره‌ي رفاقت اسب با يک نوجوان ترکمن بود. رابطه‌اي که منجر به شکست خان و زورگويي‌هايش مي‌شود. آن داستان با عنوان «چاپار» در سال 1368 در مجله‌ي کيهان بچه‌ها چاپ شد. در سال 1370 داستان «کجاوه» را نوشت در باره‌ي دختري ترکمن که از ابتدا تا انتهاي داستان، هيچ نمي‌گويد و خنده‌هاي مرداني را که دارند در باره‌ي او تصميم مي‌گيرند، در تار و پود قالي گره مي‌زند و با شانه‌ي قاليبافي، بر روي آنها مي‌کوبد و فکر مي‌کند همه‌ي آن خنده‌ها را خفه کرده. «کجاوه» که در آن سال‌ها در مجله‌ی سوره چاپ شد، بعدها نام نخستين مجموعه داستانم شد که در سال 1371 از انتشارات برگ منتشر گرديد.

در رمان «نبرد در قلعه‌ي گوک تپه» ـ که در سال 1376 از حوزه‌ي هنري چاپ شد و در سال 1377 از سوی جشنواره انتخاب کتاب سال شهيد غنی‌پور برگزيده شد ـ نبرد زنان و مرداني از ترکمن را به تصوير کشيد که براي دفاع از کيان ايران زمين، در سال 1881 ميلادي مردانه در مقابل روس‌هاي تزاري جنگيدند و حماسه آفريدند ولي به خاطر عدم کمک قشون قاجار، شکست خوردند. شکستی که با امضاي قراردادي ننگين به نام قرارداد آخال، شمال کشور به عنوان بخشي از امپراطوري روسيه، جدا شد.

در کتاب «پرنده‌ها دوباره اوج مي‌گيرند» (مجموعه داستان) که در سال 1373 از حوزه‌ي هنري و کتاب «هديه‌ام آشيانه‌ي پرنده است» (مجموعه داستان) که در سال 1375 از انتشارات پيدايش چاپ شد، از منظر نويسنده‌اي از قوم ترکمن در خصوص انسان و مقاومت، به موضوع جنگ تحميلي پرداخت. داستان بلند «مردان فردا» نیز کتابی است با موضوع حضور قوم ترکمن در موضوع دفاع مقدس که در سال 1389 از کانون پرورش فکری منتشر شد.

در کتاب «بادبادک‌ها در شهر» (مجموعه داستان) که در سال 1380 از کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان چاپ شد، تلاش کرد تا گوشه‌اي از نقش روستانشينان ترکمن در پديد آمدن انقلاب اسلامي را نشان بدهد.

رمان «زندانی دو دیکتاتور» به قلم وی در سال 1397 از سوی انتشارات عبرت ایران منتشر شد که شهید «حاج حسن حسین‌زاده‌موحد» شخصیت محوری این رمان است. این رمان، که در کمتر از سه ماه به چاپ دوم رسید، قوجق در این رُمان، سجایای شهید و چگونگی مبارزاتش در قبل از انقلاب و شرح استقامت‌هایش در زمان اسارت در اردوگاه تکریت را از نگاه دیگران بیان کرده است و به تبعیت از این بیت از مثنوی مولانا که می‌گوید: «خوشتر آن باشد که سر دلبران / گفته آید در حدیث دیگران» رمان را در 13 فصل نوشته و هر فصل، راویان متفاوتی دارد که هر کدام از آنها نماینده طیف‌های متفاوتی از دوست و دشمن هستند.

«چوبدست» (مجموعه داستان) عنوان کتابی است که برای مخاطب بزرگسال نوشت که در سال 1388 از سوی انتشارات تکا چاپ و منتشر شده است.

«ياد يوسف» که زندگينامه‌ی داستانی شهيد کامبيز (يوسف) ملک‌شامران (نويسنده‌ی ادبيات کودکان و نوجوانان) است، که در سال 1389 به قلم او از کانون پرورش فکری چاپ و منتشر شد. داستان بلند «اسب پرنده» و رمان «لالو» نیز در سال 1389 به قلم او از کانون پرورش فکری چاپ و منتشر شدند.

«دنياي زيباي بچه‌ها» نخستين کار او در ترجمه‌ي شعرهاي همرا شيروف شاعري ترکمنستاني است که در سال 1376 از سوي حوزه‌ي هنري چاپ شد.

«19 افسانه از آسياي ميانه» ، «هفت برادر و يک خواهر» از ديگر آثار ترجمه‌‌ای از زبان ترکمني به فارسي است که در سال‌هاي 1379-1375 از سوي انتشارات قدياني چاپ شد.

«فهرست توصيفي نسخ خطي فارسي کتابخانه ملي عشق آباد» که در سال 1380 مشترکاً از سوي مرکز اسناد و تاريخ ديپلماسي وزارت امور خارجه و کتابخانه‌ي بزرگ حضرت آيت‌ا... مرعشي نجفي (ره) چاپ شد، کتابي است که در حوزه‌ي تحقيقات ادبي تأليف نموده‌است.

رمان «وقت جنگ، دوتارت را کوک کن» از انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی در سال 1398 یکی از بهترین رمانهای اوست که چندین بار از سوی برخی منتقدین مشهور ادبی مورد توجه قرار گرفته است.

برخی از جوایز:

ـ نبرد در قلعه گوک‌تپه (رمان)/ انتشارات حوزه هنری/ تقدیر در جشنواره انتخاب کتاب سال شهيد غنی‌پور (1377)

ـ مردان فردا (داستان بلند)/ از انتشارات کانون پرورش فکری/ تقدير در بخش ويژه، نخستين جشنواره ملی انتخاب کتاب سال کودک و نوجوان (1390)

ـ دو کتاب «لالو» و «مردان فردا»/ راه يافته به مرحلة نهايی داوری بيست و نهمين دوره جايزه کتاب سال جمهوری اسلامی در زيرگروه داستان تأليفی بخش کودک و نوجوان (1390)

ـ «ياد يوسف» زندگينامه‌ی داستانی شهيد کامبيز (يوسف) ملک‌شامران / تقدير در پانزدهمين جشنواره‌ انتخاب كتاب سال دفاع‌مقدس در سال 1390

ـ لحظه‌ها جا می‌مانند/ انتشارات شهرستان ادب در موضوع انقلاب اسلامی/ تقدیر در پنجمین دوره‌ جشنواره‌ داستان انقلاب (سال ۱۳۹۱)، تقدیر در بیست‌وششمین دوره جایزه‌ی کتاب فصل (سال ۱۳۹۲) تقدیر در دوازدهمین دوره جشنواره قلم زرین (سال ۱۳۹۳)

ـ نردبانی رو به آسمان / رمان نوجوان/ ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان/ تقدیر در سیزدهمین جشنواره کتابهای رشد (1395)

ـ تاریخ با طعم زغال اخته / منتشر شده از سوره مهر در سال 1397/ رمان برگزیده در هجدهمین جشنواره قلم زرین (1398).

کتاب «ياپراق» (مجموعه ای از ادبيات و فرهنگ ترکمن صحرا) ـ جلد اول

به کوشش: يوسف قوجق / محمود عطاگزلی

109 صفحه / سال انتشار 1371

كتاب حاضر شامل مجموعه مقاله‏ها، اشعار، داستان، افسانه،روايت‏ها، ضرب‏المثل‏ها و لالايى مربوط به آداب و فرهنگ تركمن‏صحرا مى‏باشد، كه توسط افراد بومى منطقه تركمن صحرا گردآورى‏شده است.

داستانى از بى‏بى حميده محمدنيازى به نام «گوگ دفه»، افسانه«خواب‏هاى عجيب پادشاه» با ترجمه و بازنويسى محمد سعدى،گفتگو با قربان على (كاكا) اونق سازنده دوتار تركمن درباره دوتار،اشعار شاعران معاصر تركمن در قالب رباعيات، بازى تركمنى «قره‏گوزدوم پير ريق»، مقاله روستاى «تمير قره قوزى» از ابراهيم كلته،نغمه دختران تركمنى، روايت‏ها و مقالاتى درباره مختومقلى وادبيات فارسى، لالايى تركمنى، ضرب‏المثل‏ها و... عمده مواردى‏است كه محتوى كتاب را دربرمى‏گيرد.

دنيای زيبای بچه ها (ترجمه شعرهای شاعر ترکمنستانی)

46 صفحه / ترجمه: يوسف قوجق

كتاب حاضر حاوى 21 قطعه شعر سپيد از «همراشير» شاعر معروف تركمنستانى است كه توسط يوسف قوجق به فارسی ترجمه شده که همراه با تصاوير زيبا و رنگى براى گروه ‏سنى كودك و معرفى مختصرى از شاعر، ارائه شده است. وى يكى از بهترين شاعران كودك و نوجوان جمهورى تركمنستان است كه بازبانى ساده و گاه طنزآميز دنياى كوچك بچه‏ها را به تصوير مى‏كشد.

وصف گلى در گلدان/ خورشيد/ حرف‏هاى تمشك/ گفتگوى هزارپا ومار/ جوابهاى سگ بى‏دم و گوش!/ حرفهايى با پائيز و شتر/حرفهاى يك افسانه گو/ لاك‏پشت/ دنياى سگها/ افسانه مرغ تخم‏آهنى/ جادوگر/ خوبى كردن/ و... از جمله موارد مطرح شده در اين‏اشعار است.
این کتاب در سال 1376 توسط مركز آفرينش‏هاى ادبى حوزه هنری (انتشارات سوره مهر) تدوین وبا جلد شمیز منتشر شده است.

کتاب «کربلای پنج» (بازنويسی و تدوين)

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا) اين كتاب به عنوان يازدهمين اثر مجموعه "پيك پايداري" با عناوين؛ "آغاز عمليات كربلاي 5 (سال 1365)"، "عمليات در جزيره بوارين"؛ "شناسايي مرحله تكميلي" و "عمليات مرحله تكميلي" تنظيم شده است.

كتاب "كربلاي پنج" شامل‌ خاطرات صمد شفيعي، يكي از رزمندگان لشكر 31 عاشورا، با بازنويسي و تدوين يوسف قوجق و حسن بني‌عامري، توسط بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌هاي دفاع‌مقدس استان آذربايجان شرقي منتشر شده است.

در كتاب "كربلاي پنج" نقش رزمندگان غواص گردان خط شكن حضرت ولي‌عصر (عج) از لحظه‌ شروع عمليات كربلاي 5 تا پايان بازگو شده است.

كتاب "كربلاي پنج" در قطع پالتويي، 64 صفحه، با شمارگان 20هزار نسخه و بهاي 4 هزار ريال در سال 1387 توسط بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌هاي دفاع‌مقدس استان آذربايجان شرقي به چاپ رسيده است.

فهرست توصيفی نسخ خطی فارسی کتابخانه ملی «صفرمراد ترکمنباشی» عشق آباد

ناشر: وزارت امور خارجه، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی،

با همکاری کتابخانه بزرگ حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی (ره)

سال نشر: 1380

کتاب «کجاوه» (مجموعه داستان)

کتاب «کجاوه» / مجموعه داستان

سال انتشار (چاپ اول): 1371 / ناشر: انتشارات برگ